Türkiye’nin sanayileşme sürecindeki en önemli dönüm noktalarından biri olan Karabük Demir ve Çelik Fabrikaları (Kardemir), 88. kuruluş yıldönümünü kutluyor. 3 Nisan 1937’de dönemin Başbakanı İsmet İnönü tarafından temelleri atılan ve 1939 yılında üretime başlayan Kardemir, Türkiye’nin ilk entegre demir-çelik fabrikası olarak ülkenin sanayi ve kalkınma hamlesinde kritik bir rol oynadı.
Bugün, Kardemir yalnızca Türkiye’nin çelik üretiminde değil, aynı zamanda demiryolu sanayisinde de stratejik bir konumda bulunuyor. Özellikle demiryolu rayı ve tekerleği üretiminde Türkiye’nin tek üreticisi olan Kardemir, geçmişten günümüze büyük dönüşümlerden geçerek küresel rekabette de yerini sağlamlaştırdı. Peki, Kardemir’in 88 yıllık serüveni nasıl başladı ve bugün hangi noktaya geldi?
Cumhuriyetin sanayi hamlesi: Kardemir’in kuruluşu
1930’lu yıllar, Türkiye için ekonomik kalkınmanın ve sanayileşme sürecinin hız kazandığı bir dönemdi. Cumhuriyet’in ilk yıllarında, Osmanlı’dan miras kalan tarıma dayalı ekonomik yapı, sanayileşme ihtiyacını daha da belirgin hale getiriyordu. Özellikle demir-çelik sektörü, bir ülkenin bağımsız sanayi üretimi için kritik öneme sahipti.
Bu bağlamda, 1934 yılında hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, demir-çelik fabrikalarının kurulmasını stratejik bir hedef olarak belirledi. Ancak bu sürece dair en büyük soru, fabrikanın nereye inşa edileceğiydi. Çeşitli fizibilite çalışmaları sonucunda demiryolu bağlantısının olması, su kaynaklarına yakınlığı ve coğrafi avantajları nedeniyle Karabük, Türkiye’nin ilk demir-çelik fabrikasına ev sahipliği yapacak yer olarak seçildi.
3 Nisan 1937 tarihinde Karabük’te temelleri atılan Karabük Demir ve Çelik Fabrikaları, Türkiye’nin ağır sanayi alanındaki ilk büyük yatırımı olarak tarihe geçti. Dönemin Başbakanı İsmet İnönü’nün katılımıyla yapılan temel atma töreni, Türkiye için bir sanayi devriminin başlangıcını simgeliyordu. Fabrika, 6 Eylül 1939’da ilk yüksek fırınını ateşleyerek üretime başladı.
Kardemir ve Karabük: bir kente can veren fabrika
Kardemir’in kurulmasıyla birlikte Karabük, bir sanayi kenti olarak hızla gelişti. Fabrikanın inşası öncesinde küçük bir köy olan Karabük, kısa sürede işçi göçü alarak büyüdü ve Türkiye’nin ilk planlı sanayi kenti haline geldi.
Kardemir’in üretime başlamasıyla birlikte:
-
Demiryolu ve inşaat sektörleri için ilk yerli çelik üretimi gerçekleştirildi.
-
Üretim kapasitesinin artmasıyla Türkiye’nin çelik ihtiyacının büyük bir bölümü yerli kaynaklarla karşılanmaya başlandı.
-
Karabük’te eğitim, sağlık ve sosyal altyapı yatırımları hız kazandı.
Kardemir, yalnızca bir sanayi kuruluşu olmakla kalmadı, Karabük’ün varlık sebebi haline geldi. Fabrikada çalışan işçiler ve aileleri için konutlar inşa edildi, hastaneler açıldı ve Karabük, Türkiye’nin sanayiyle büyüyen ilk şehirlerinden biri oldu.
Özelleştirme süreci: Kardemir'in dönüm noktası
Kardemir, 1980’li yıllardan itibaren küresel çelik krizinden etkilendi. 1990’lı yıllara gelindiğinde ise fabrikada ciddi mali sıkıntılar yaşanmaya başlandı. 1994 yılında devlet, Kardemir’i özelleştirme kapsamına aldı ve fabrikanın kapatılması gündeme geldi.
Ancak bu karar, Karabük halkı ve Kardemir çalışanları tarafından büyük bir direnişle karşılandı. Fabrikanın kapanması, kentin tamamen yok olması anlamına gelecekti. Bunun üzerine Karabük halkı, “Kardemir Bizimdir, Bizim Kalacak” sloganlarıyla büyük bir mücadele verdi.
Bu direniş sonucunda, 1995 yılında Kardemir, Türkiye’nin ilk çalışan ve halk ortaklı şirketi olarak özelleştirildi. Bugün, şirketin en büyük hissedarları Karabük halkı ve Kardemir çalışanlarıdır.
Kardemir günümüzde: Türkiye’nin stratejik sanayi gücü
Kardemir, günümüzde 3,5 milyon ton sıvı çelik üretim kapasitesine sahip ve özellikle katma değerli ürünler konusundaki yatırımlarıyla dikkat çekiyor. Şirketin faaliyet gösterdiği başlıca alanlar şunlardır:
1) Demiryolu rayı ve tekerleği üretimi
-
Türkiye’nin tek demiryolu ray üreticisi olan Kardemir, TCDD başta olmak üzere birçok ülkeye ray tedarik ediyor.
-
2018 yılında kurulan demiryolu tekerleği üretim tesisi, Türkiye’nin dışa bağımlılığını azaltarak ülkeye büyük bir ekonomik avantaj sağladı.
2) Ağır sanayiye yönelik özel çelik üretimi
-
Savunma sanayi, otomotiv ve makine sanayisi için stratejik çelik üretimi yapılıyor.
3) Çevre dostu üretim ve yeşil dönüşüm
-
Kardemir, son yıllarda karbon emisyonlarını azaltma ve yeşil çelik üretimi gibi sürdürülebilirlik projelerine yatırım yapıyor.
88 yıllık gurur ve gelecek vizyonu
Kardemir, 88 yıllık geçmişiyle Türkiye’nin sanayileşme sürecinde hayati bir rol oynamaya devam ediyor. Gelecek planları arasında kapasite artışı, dijital dönüşüm, sürdürülebilir çelik üretimi ve yeni ihracat pazarlarına açılma gibi hedefler bulunuyor.
Türkiye’nin sanayi devriminin mihenk taşlarından biri olan Kardemir, yalnızca çelik üretmekle kalmadı, bir şehri, bir sanayi kültürünü ve Türkiye’nin kalkınma yolculuğunu inşa etti.
Kardemir’in 88. kuruluş yıldönümünü kutlarken, Türkiye’nin ağır sanayideki öncü kuruluşlarından biri olarak daha nice yıllar ülkemize değer katmasını diliyoruz.
Yorumlar
Henüz yorum yapılmadı